ΕΔΡΑ e-learning

Πέμπτη, 06 Νοεμβρίου 2014 13:56

Πώς μπορούμε με τη φωνολογική μέθοδο (phonics) να ενισχύσουμε την αναγνωστική ικανότητα των παιδιών

Γράφτηκε από την 

Η  μετάβαση από το ασφαλές περιβάλλον του σπιτιού στο νηπιαγωγείο και μετέπειτα στο σχολείο αποτελεί μια κρίσιμη καμπή στη ζωή κάθε ανθρώπου καθώς το παιδί καλείται να αποκτήσει νέους ρόλους (π.χ.μαθητή, φίλου) και νέες δεξιότητες (κοινωνικές, μαθησιακές, γνωστικές).  Ένα σημαντικό εκπαιδευτικό μέλημα κατά την προσχολική και σχολική περίοδο των παιδιών  αποτελεί η διδασκαλία και εκμάθηση της ανάγνωσης, η οποία αποτελεί μια σύνθετη λειτουργική διαδικασία με εμπλεκόμενες νευροφυσιολογικές συνιστώσες. Για να επιτευχθεί και να ενισχυθεί η  αναγνωστική δεξιότητα (παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες και μη) προτείνεται η φωνολογική μέθοδος διδασκαλίας, η οποία έχει ερευνητικά αποδειχθεί  αποτελεσματική(Harrison, 2004):

Φωνολογική μέθοδος διδασκαλίας (phonics): H μέθοδος αυτή εμπίπτει στην κατηγορία των μοντέλων διδασκαλίας που ονομάζονται από κάτω προς τα πάνω(bottom-upmodels).Οι υποστηρικτές της μεθόδου  εστιάζουν στη μικρότερη μονάδα ανάλυσης μιας λέξης, που είναι τα φωνήματα, και στη διδασκαλία της αντιστοίχισης του φωνήματος (ο ήχος ενός γράμματος) και του γραφήματος (η γραπτή απεικόνιση του γράμματος). Πχ. Ο ήχος /α/ αντιστοιχείται με το γράμμα [α]. Η φωνολογική ενημερότητα προοιωνίζει την ανάπτυξη της αναγνωστικής δεξιότητας για όλους τους μαθητές συμπεριλαμβανομένων όσων παρουσιάζουν μαθησιακές δυσκολίες (Goswami, 1999;Εhri, etal., 2001).

Η Φωνολογική μέθοδος (phonics) διαχωρίζεται σε αναλυτική και συνθετική. Η αναλυτική φωνολογική μέθοδος έχει συνδεθεί με τη διδασκαλία της ομοιοκαταληξίας  μέσω βιβλίων και παιδικών παραμυθιών παράλληλα με την εκμάθηση της αντιστοιχίας φωνήματος-γραφήματος. Αυτή η μέθοδος θεωρείται κατά πολλούς ερευνητές ότι  υιοθετεί μια ολοκληρωμένη και ισορροπημένη διδακτική προσέγγιση (Goswami, 1999) καθώς το άκουσμα παιδικών τραγουδιών και η ανάγνωση παραμυθιών θεωρούνται σημαντικά κατά τη διάρκεια της προσχολικής ηλικίας. Ωστόσο, παρακάτω θα επικεντρωθούμε στους τρόπους εφαρμογής της συνθετικής μεθόδου.

 Στη συνθετική φωνολογική μέθοδο τα παιδιά διδάσκονται την αντιστοιχία φωνήματος-γραφήματος πριν την εξοικείωσή τους με τα γραπτά σύμβολα στα βιβλία (Johnston & Watson, 2005). Για παράδειγμα, επιδεικνύουμε καρτέλες με το γράμμα που θέλουμε να διδαχθεί και προφέρουμε το ήχο του κάνοντας μια κίνηση η οποία θυμίζει την γραπτή απεικόνιση του ήχου με σκοπό να γίνει η διαδικασία της απομνημόνευσης πιο εύκολη. Αργότερα, τα παιδιά μπορούν να αναπαριστούν τα γράμματα σε χαρτί αλλά και σε άμμο ή να σχηματίσουν το γράμμα με τα χέρια τους κάθε φορά που το προφέρουμε.

Συμπληρωματικά, ένας ενδιαφέρων τρόπος διδασκαλίας των γραμμάτων είναι μέσω της ανάγνωσης βιβλίων. Τα παιδιά ακούνε μια ιστορία στην οποία το γράμμα που θέλουμε να διδάξουμε επαναλαμβάνεται αρκετές φορές. Παράλληλα, βλέπουν το γράμμα και αναπαράγουν τον ήχο του γράμματος τα ίδια. Κατ’ αυτό τον τρόπο η διδασκαλία γίνεται πιο ενδιαφέρουσα και σύμφωνη με τις πολυαισθητηριακές μεθόδους διδασκαλίας(Carroll, etal., 2011) οι οποίες είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές για δυσλεξικούς μαθητές (Broomfield & Combley, 2003).

 Η χρήση καρτών όπως είπαμε, είναι ιδιαίτερα συχνή κατά τη διδασκαλία της γραφής και της ανάγνωσης. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κάρτες οι οποίες συμπεριλαμβάνουν το γράμμα και μια εικόνα ενός αντικειμένου του οποίου το πρώτο γράμμα αρχίζει με το γράμμα που θέλουμε να διδάξουμε. Ο δάσκαλος μπορεί να ονομάσει το αντικείμενο της εικόνας τονίζοντας το πρώτο γράμμα. π.χ. /ήηη-λιος/. Τα παιδιά καλούνται να πουν τον πρώτο ήχο της λέξης που ακούνε (Reason & Boote, 1994). Για παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες η μέθοδος αυτή μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική  καθώς τα βοηθάει να συνδέουν τα γράμματα με ζώα και αντικείμενα που υπάρχουν γύρω τους (Broomfield & Combley, 2003).

Μόλις οι μαθητές μάθουν να διακρίνουν τα γράμματα μεταξύ τους, αρχίζουν να μαθαίνουν πώς να χωρίζουν και να ενώνουν τα γράμματα  για το σχηματισμό των λέξεων, δεξιότητα που λειτουργεί ως προαπαιτούμενο για την αναγνώριση της λέξης. Τα βιβλία των παιδιών ή ακόμα και κάρτες με εύκολες λέξεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον σκοπό αυτό. Η λέξη «σπάει» στα διακριτά της φωνήματα καθώς τα προφέρουμε διαδοχικά κατά το σχηματισμό της λέξης. Η ίδια διαδικασία μπορεί να αντιστραφεί, δηλαδή να συνθέσουμε τα φωνήματα για να σχηματίσουμε τη λέξη (Reason & Boote, 1994). Για παράδειγμα όταν ο δάσκαλος λέει τη λέξη «κανέλα» μπορεί να κάνει μικρές παύσεις: ”κα-νέ-λα” και να ενθαρρύνει τους μαθητές να πουν με μιας όλη τη λέξη μαζί, χωρίς παύσεις.

Αφού τα παιδιά εξοικειωθούν αρκετά με τους ήχους και τις γραπτές απεικονίσεις των γραμμάτων, αρχίζουν να «χτίζουν» λέξεις όπως: μ-ή-λ-ο και τ-ό-π-ι, συναφείς με το πλαίσιο μιας ιστορίας που διαβάζει ο δάσκαλος. Τα παιδιά σταδιακά εξασκούνται στο «χτίσιμο» των λέξεων και εμπλουτίζουν το λεξιλόγιό τους(Reason & Boote, 1994), γεγονός το οποίο είναι σημαντικό ιδιαίτερα για παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, πολλά από τα οποία έχουν περιορισμένο λεξιλόγιο(Snowling, 2000; Carrolletal., 2011).

 Παρά τη χρήση των παραπάνω τεχνικών, ορισμένα παιδιά με αναγνωστικές δυσκολίες δεν μπορούν εύκολα να αυτοματοποιήσουν τη σύνδεση φωνήματος-γραφήματος και κατ’ επέκταση δυσκολεύονται  στη σύνθεση των λέξεων. Επομένως, ο εκπαιδευτικός οφείλει να εντοπίσει τις περιοχές δυσκολίας του παιδιού και να εφαρμόσει το κατάλληλο εκπαιδευτικό πρόγραμμα προσαρμοσμένο στις ανάγκες του μαθητή. Οι προαναφερθείσες δραστηριότητες εφαρμόζονται από εκπαιδευτικούς αλλά κάποιες από αυτές είναι δυνατόν να εφαρμοστούν και από γονείς κατόπιν συνεννόησης και συνεργασίας για τον τρόπο εφαρμογής τους με  δάσκαλο ή ειδικό παιδαγωγό ή λογοθεραπευτή του παιδιού.

Βιβλιογραφία

Broomfield, H. & Combley, M., 2003. Overcoming Dyslexia: A Practical Handbook for the Classroom. 2nd ed. London: Whurr Publishers. Ch.5.

Carroll, et al., 2011. Developing Language and Literacy. Oxford: Wiley-Blackwell.

 Ehri, L., Nunes, S., Stahl., S. & Willows, D., 2001. Systematic phonics helps students learn to read: Evidence from the National Reading Panel’s Meta-Analysis. Review of Educational Research, 71, pp. 393-447.

Goswami, U., 1999. Causal connections in beginning reading: the importance of rhyme. Journal of Research in Reading, 22 (3), pp. 217-240.

Harrison, C.,2004. Understanding Reading Development. London: Sage Publications. Ch. 2,5.

Johnston, R.  & Watson, J., 2005. The Effects of Synthetic  Phonics Teaching on Reading and Spelling Attainment:  A seven year longitudinal study. [Online].

Διαθέσιμοστο: http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/02/20688/52449 Reason, R. & Boote, R., 1994. Helping children with reading and spelling: a special needs manual. London: RoutledgeFalmer.

 Snowling, M., 2000. Dyslexia. 2nd ed. Oxford: Blackwell. Ch.3.

    

Διαβάστηκε 1346 φορές
Νεκταρία Καρανάσιου

H Καρανάσου Μαρία- Νεκταρία γράφει με την ειδικότητα της ειδικής Παιδαγωγού του Ψυχοπαιδαγωγικού Κέντρου «Ιλιαχτίδα 2 » Ιλίου , του Κοινωνικού φορέα Κ.Σ.Δ.Ε.Ο «ΕΔΡΑ» σε συνεργασία με τον Δήμο Ιλίου.

Τελευταία άρθρα από τον/την Νεκταρία Καρανάσιου

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία: « Τιμωρία ή Συνέπεια ; Το Αριστερό μου Χέρι »
Βρίσκεστε εδώ: Home ΑΡΘΡΑ Πώς μπορούμε με τη φωνολογική μέθοδο (phonics) να ενισχύσουμε την αναγνωστική ικανότητα των παιδιών